نویسنده: مهران محبی یدالهی، وکیل پایه یک دادگستری
پس گرفتن سفته ضمانت پس از پایان کار یا قرارداد؛ چه مدارکی لازم است؟
سفته‌ای که برای حسن انجام کار، استخدام، اجاره یا اجرای قرارداد داده شده، صرفاً با پایان همکاری از نظر عملی ناپدید یا بی‌اثر نمی‌شود. بهتر است اصل سند مسترد و تحویل آن مکتوب شود. این راهنمای عمومی برای کاربران تهران و گرگان، مدارک و مراحل کم‌ریسک‌تر را توضیح می‌دهد و جای بررسی متن سفته و قرارداد در پرونده مشخص را نمی‌گیرد.
قبل از مشاوره این موارد را آماده کنید
- تصویر خوانای سفته، شماره یا مشخصات آن و هر رسیدی که علت تحویل را بیان میکند
- قرارداد اصلی، الحاقیه‌ها، صورت‌جلسه پایان کار، تسویه‌حساب یا مدرک اجرای تعهد
- پیام‌ها، نامه‌ها و مطالبه‌های تاریخ‌دار درباره استرداد اصل سفته و پاسخ دارنده
اول ثابت کنید سفته بابت چه تعهدی داده شده است
مواد ۳۰۷ تا ۳۰۹ قانون تجارت، سفته را سند تعهد به پرداخت می‌شناسد و بخشی از قواعد برات را درباره آن جاری میکند. در اختلاف مربوط به سفته ضمانت، متن سند به‌تنهایی همه رابطه را نشان نمی‌دهد؛ قرارداد، رسید تحویل، پیام‌ها و عبارت‌هایی مانند «بابت ضمانت حسن انجام کار» می‌تواند هدف تحویل و حدود اختیار دارنده را روشن کند. اگر از سفته تصویر ندارید، مبلغ، تاریخ، نام گیرنده، شماره احتمالی و زمان و محل تحویل را تا حد ممکن ثبت کنید.
پایان تعهد یا همکاری را مستند کنید
برای درخواست استرداد باید مشخص باشد تعهدی که سفته برای آن داده شده چگونه پایان یافته است: اجرای کامل قرارداد، پایان رابطه کاری، تحویل کالا یا ملک، فسخ یا اقاله، یا تسویه مورد توافق. نامه پایان همکاری، رسید تحویل، صورت‌جلسه، فیش‌های پرداخت و پیامهای طرفین را کنار هم بگذارید. برگه تسویه کلی ممکن است مهم باشد، اما اثر دقیق آن به متن و شرایط امضا بستگی دارد و نباید بدون بررسی، اسقاط همه حقوق تلقی شود.
استرداد اصل سفته را روشن و قابل اثبات مطالبه کنید
درخواست خود را محترمانه و دقیق بنویسید: مشخصات سفته، علت تحویل، تعهد پایان‌یافته، مهلت معقول و روش تحویل اصل سند. اگر پاسخ روشنی دریافت نمی‌کنید، اظهارنامه رسمی می‌تواند اصل مطالبه و واکنش طرف مقابل را مستند کند؛ با این حال، شرط ثابت همه پرونده‌ها نیست و متن آن باید با قرارداد سازگار باشد. از تهدید، اقرار ناخواسته به بدهی یا عبارت‌های مبهمی که اختیار بیشتری برای استفاده از سفته القا میکند پرهیز کنید.
هنگام تحویل، فقط به پس‌گرفتن فیزیکی اکتفا نکنید
اصل سفته را با تصویری که از قبل دارید تطبیق دهید و رسید کوتاهی بگیرید که استرداد همان سند را با تاریخ و مشخصات طرفین ثبت کند. اگر دارنده می‌گوید سفته مفقود شده، این گفته را شفاهی رها نکنید و درباره اخذ اقرار کتبی، تعهد به عدم استفاده و اقدام متناسب با وضعیت سند مشورت بگیرید. پاره‌کردن یا نوشتن روی سند بدون توافق روشن ممکن است بعداً درباره وضعیت اصل آن اختلاف ایجاد کند.
بین دعوای استرداد و شکایت کیفری عجولانه انتخاب نکنید
اگر دارنده اصل سفته را پس نمی‌دهد یا برای وصول آن اقدام کرده است، مسیر مناسب به متن سند، قرارداد، موعد تعهد و رفتار واقعی طرفین بستگی دارد. ممکن است بررسی دعوای حقوقی برای استرداد اصل سند، دفاع در برابر مطالبه وجه یا اقدام فوری دیگری لازم باشد. استفاده از سفته برخلاف هدف سپردن، در صورت احراز همه شرایط ماده ۶۷۴، می‌تواند از جهت خیانت در امانت نیز بررسی شود؛ اما صرف نگهداری یا اختلاف درباره پایان تعهد، جرم را خودکار ثابت نمی‌کند.
مهلت واحدی برای همه پرونده‌ها فرض نکنید
برای مطالبه استرداد سفته ضمانت نمی‌توان بدون دیدن قرارداد و اقدام دارنده یک مهلت واحد اعلام کرد. اگر موضوع واجد شرایط شکایت خیانت در امانت باشد، مواد ۱۰۴ و ۱۰۶ قانون مجازات اسلامی درباره قابل‌گذشت‌بودن و مهلت یک‌ساله از تاریخ اطلاع از وقوع جرم اهمیت پیدا میکند؛ تاریخ اطلاع و وجود موانع قانونی ممکن است محل اختلاف باشد. مهران محبی یدالهی، وکیل پایه یک دادگستری، می‌تواند پس از بررسی اصل اسناد مسیر حقوقی یا کیفری متناسب را ارزیابی کند؛ نتیجه هیچ پرونده‌ای قابل تضمین نیست.
پرسش‌های رایج
اگر روی سفته نوشته نشده باشد بابت ضمانت است، امکان پس گرفتن آن وجود دارد؟
نبود این عبارت، اثبات هدف تحویل را دشوارتر میکند اما لزوماً پایان کار نیست. قرارداد، رسید، پیامهای کامل، عرف رابطه و سایر قرائن باید کنار متن خود سفته بررسی شوند.
آیا پایان همکاری باعث باطل‌شدن خودکار سفته ضمانت می‌شود؟
بهتر است چنین فرضی نکنید. پایان تعهد را مستند کنید، اصل سفته را مطالبه و هنگام استرداد رسید بگیرید. اثر دقیق پایان همکاری بر سند به متن قرارداد و شرایط پرونده وابسته است.
اگر دارنده سفته برای وصول اقدام کرده باشد چه کنیم؟
ابلاغیه، تصویر سفته، قرارداد و مدارک پایان تعهد را فوراً جمع کنید و مهلت‌های درج‌شده در ابلاغ را از دست ندهید. نوع دفاع یا اقدام متقابل بدون دیدن اسناد قابل تعیین نیست.
مبنای قانونی و مطالعه بیشتر
این راهنما اطلاعات عمومی است و جای بررسی اختصاصی قرارداد، مدارک و شرایط پرونده را نمی‌گیرد.
نیاز به بررسی پرونده دارید؟
اگر موضوع شما به این مقاله نزدیک است، خلاصه پرونده و مدارک اصلی را آماده کنید تا مسیر مناسب‌تر بررسی شود.
وکیل حقوقی در تهران